03 Financiën en continuïteit​

Het resultaat van Firda over 2024 is beter dan verwacht. Als gevolg van de kosten voor de  fusie, en de bestemmingsreserve onderwijs was een negatief resultaat begroot van - € 5,7 mln. Het financiële resultaat is uitgekomen op + € 5,2 mln., een positieve afwijking van bijna € 11 mln. Door dit resultaat blijft de solvabiliteit van Firda hoog met 66,6%. 

Het grote verschil ten opzichte van het eerder begrote tekort kent een aantal oorzaken. Ten eerste was in de begroting rekening gehouden met de inzet van de bestemmingsreserve van € 3,7 mln. door de mbo-colleges. In de loop van het jaar werd al duidelijk dat deze middelen niet hoefden te worden aangewend. Dit is enerzijds het gevolg van terughoudendheid in het formatieproces (begrotingsdiscipline) en anderzijds het gevolg van moeilijk vervulbare vacatures. 

Daarnaast leidde de cao-loonsverhoging tot stijging van de loonkosten, maar de compensatie voor loon- en prijsontwikkeling vanuit de rijksbekostiging was € 1,8 mln. hoger dan deze kostenstijging. Deze € 1,8 mln. kan worden gezien als compensatie voor inflatie, terwijl deze inflatie al in de kostenbegroting was opgenomen. Een andere meevaller was de extra rijksbekostiging in de laatste maand van 2024, door uitkering van de zogeheten stroppenpot en budgettaire verschuivingen bij het ministerie van OCW. Dit leverde een extra € 1,5 miljoen op. Verder hebben met name lagere huisvestingslasten (- € 2 mln.) en hogere financiële baten (+€ 1 mln.) bijgedragen tot het positievere resultaat. Deze posten worden, samen met enkele andere opvallende zaken, in de volgende paragraaf kort toegelicht. 

In 2024 zijn er extra uitgaven geweest als gevolg van de fusie. Ten eerste betreft dit de integratie van ICT-systemen en -applicaties en kosten voor de uitrol van de huisstijl. De uitgaven voor deze posten samen bedroeg € 1,4 mln. Daarnaast zijn er uitgaven gedaan in kader van de transitie van twee organisaties naar één organisatie en uitgaven gericht op het versterken van het opleidingsaanbod aan de randen van het verzorgingsgebied van Firda. Deze uitgaven hiervoor bedroegen samen ca. € 1,9 mln. 

In het volgende overzicht is het kasstroomoverzicht 2024 weergegeven. 

In onderstaand overzicht zijn de belangrijkste financiële kengetallen weergegeven.

In onderstaande tabel staat de meerjarenraming voor Firda.

Het aantal bekostigde studenten bij Firda is in het studiejaar 2024-2025 met 2,6 % afgenomen t.o.v. het studiejaar daarvoor. Het aantal BOL studenten is vrijwel gelijk gebleven, de afname zit bij de BBL studenten. De gewogen daling komt daardoor uit op 1,4 %. De afname van het aantal studenten is met name het gevolg van een hogere uitstroom. De arbeidsmarkt blijft onverminderd sterk waardoor jongeren snel een baan vinden. Daarnaast zien we een verschuiving van bekostigde BBL-trajecten naar niet OCW bekostigd cursorisch onderwijs bij onze volwassenenpopulatie. De verschuiving zien we met name bij de sector Zorg & Welzijn waar instellingen steeds vaker behoefte hebben aan kortlopende opleidingstrajecten.  

In onderstaand overzicht is de verwachte ontwikkeling van het personeelsbestand weergegeven voor de komende jaren.

In 2024 is het Firda strategisch huisvestingsplan 2024-2028 opgesteld. Daarin is opgenomen hoe Firda het aantal vierkante meters terugbrengt in lijn met de krimp in studentenaantallen, op welke wijze in Leeuwarden de komende jaren de diverse opleidingen worden gehuisvest (als gevolg van de fusie). Het plan kent een aantal omvangrijke investeringsprojecten. Investeringen > € 2,5 mln. worden hieronder toegelicht.   

• De schuifoperatie in Leeuwarden richt zich op van het samenvoegen van het opleidingenaanbod van Firda en de vorming van twee mbo-colleges in Leeuwarden. In een periode van drie jaar wordt een aanzienlijk deel van de huidige opleidingen verplaatst zodat in de zomer van 2026 de gewenste eindsituatie wordt bereikt. De investering die met deze operatie is gemoeid bedraagt € 9 mln.  
• De revitalisatie van de locatie Wilaarderburen, Leeuwarden. Dit project loopt in 2025 en 2026 en bestaat uit het vervangen van alle installaties, het renoveren van het gebouw, diverse duurzaamheidsinvesteringen en het aanpassen van lokalen en inrichting. In totaal bedraagt de investering € 17 mln. waarvan € 2,5 mln. wordt gedekt door de subsidieregeling Duurzaam Maatschappelijk Vastgoed (DUMAVA).   
• De nieuwbouw van gebouw D in Drachten. De bouw start in 2025, de oplevering is gepland voor eind 2026. Het nieuwe schoolgebouw wordt 6.000 m2 groot. De kostenraming is € 23 mln. 
• Het huisvesten van de opleidingen laboratoriumtechniek locatie Wilaarderburen, Leeuwarden, zodat Firda zelf de opleidingen tot laborant en analist kan geven die nu extern zijn gehuisvest. Deze investering bedraagt € 3,5 mln. en staat gepland voor het najaar van 2025. 
• Daarnaast wordt in 2025 een onderzoek gestart naar scenario’s voor de toekomstige huisvesting van alle Firda-opleidingen in Heerenveen. 

Voor alle plannen is een financiële doorrekening op lange termijn gemaakt. De effecten hiervan zijn opgenomen in de meerjarenraming. Op basis van de voorgenomen investeringen is door een extern bureau gekeken naar de ontwikkeling van de huisvestingslasten t.o.v. het gemiddelde van de mbo-sector. Hieruit blijkt dat de exploitatiekosten m.b.t. huisvesting bij Firda ook de komende jaren onder de benchmark blijft. Bij de totstandkoming van het strategisch huisvestingsplan is gekeken naar de mogelijke risico’s bij achterblijvende studentenaantallen. De risico’s blijken beperkt doordat Firda voldoende flexibel blijft als het gaat om het afstoten van gebouwen. Daarnaast heeft Firda voldoende reserves heeft voor eventuele financiële tegenvallers.  

In onderstaand overzicht is de meerjarenbalans weergegeven, en vervolgens de kengetallen die op basis van deze gegevens zijn berekend.

Het Treasurystatuut van Firda is in 2023 opnieuw vastgesteld. Voor beleggingen en leningen vanaf € 2,5 mln. heeft het College van Bestuur goedkeuring nodig. Onder dit bedrag wordt de Raad van Toezicht geïnformeerd conform de ‘Regeling beleggen, lenen en derivaten OCW 2016 voor onderwijs en onderzoek’. Ons beleid is gericht op het waarborgen van de financiële continuïteit, het minimaliseren van de rentekosten en optimaliseren van de rentebaten.  In 2024 zijn geen nieuwe leningen afgesloten. Ultimo 2024 bedraagt het resterende deel van de Rabobanklening € 2,2 mln.  In tegenstelling tot 2023 zijn er ultimo 2024 geen liquide middelen op een deposito geplaatst. 

Sinds 2020 maakt Firda gebruik van schatkistbankieren. Hier staan alle liquide middelen van Firda gestald. Indien gewenst, kan door middel van schatkistbankieren de komende jaren tegen gunstige condities leningen worden aangetrokken. Firda wil schatkistbankieren de komende jaren continueren. Firda heeft geen beleggingen. Firda maakt geen gebruikt van financiële instrumenten zoals derivaten.

Er wordt jaarlijks een kasstroomprognose opgesteld voor meerdere jaren. Gedurende het jaar wordt deze prognose periodiek beoordeeld en geactualiseerd. Op lange termijn verwachten we additionele investeringen als gevolg van ons strategisch huisvestingsplan. De huidige liquiditeit is ruim voldoende om de investeringen voor 2025 met eigen middelen te financieren.  

Firda heeft een planning- en controlcyclus voor het bewaken van onze doelstellingen en de bedrijfsvoering. Externe controle vindt plaats door de Onderwijsinspectie en door een externe accountant. Intern sturen we aan de hand van de jaarlijkse kaderbrief en de resultatenkaart met de belangrijkste prestatie-indicatoren die gekoppeld zijn aan Firda’s vierjarig koersplan (2024-2027). In een 4-maandelijkse monitoringcyclus wordt de voortgang gevolgd en wordt eventueel bijgestuurd. Om de kwaliteit van het onderwijs te borgen worden intern, maar ook met behulp van zogenaamde peer reviews, audits uitgevoerd door de auditoren van de dienst onderwijs en kwaliteit. De beheersing van de bedrijfsvoering is ook geborgd in de 4-maandelijkse monitoringscyclus.  

De internal auditfunctie voor de bedrijfsvoering toetst, anders dan hierboven genoemde kwaliteit van het onderwijs, de kwaliteit van de interne beheersmaatregelen. Het audit jaarplan wordt o.b.v. een jaarlijkse risicoanalyse én n.a.v. actuele gebeurtenissen samengesteld. In 2024 zijn onderstaande onderzoeken en werkzaamheden uitgevoerd, waarbij we ons beperken tot de belangrijkste: 

• Er is een onderzoek gedaan naar de beheersing van een aantal grotere projecten waarbij sprake is van substantiële geldstromen (subsidies, co-financiering etc.) en samenwerking met externe partners. Op basis van de bevindingen is een verbetertraject gestart om de governance van projecten te versterken en de ondersteuning door projectcontrol te verbeteren. 
• Er is een frauderisico assessment uitgevoerd. De belangrijkste risico’s zijn besproken met de eindverantwoordelijken en eventuele beheersmaatregelen zijn geïnventariseerd. Daar waar die ontbraken is aanvullend onderzoek gedaan en zijn bevindingen gerapporteerd. Ook hiervoor geldt dat er reeds verbeteracties zijn doorgevoerd dan wel opgestart. 
• Er is een audit uitgevoerd op twee relevante risicogebieden die gedefinieerd waren in het Tax Control Framework. Het betreft hier BTW op detacheringen en buitenlandse BTW. Tijdens het onderzoek werden al procesverbeteringen doorgevoerd. Het toetsen van de beheersmaatregelen die gelden voor de gedefinieerde risicogebieden in het Tax Control Framework is één van de voorwaarden zoals die gelden voor het Horizontaal Toezicht. 
• Eind 2024 is er door Deloitte, onder regie van internal audit, een IT Maturity Scan uitgevoerd. De uitkomsten zullen begin 2025 worden geëvalueerd. Waar nodig, mede afhankelijk van het ambitieniveau en de risicobereidheid van Firda, zullen verbeteringen worden geïnitieerd. 
• Zoals hierboven genoemd, leiden audits, steekproeven en andersoortige onderzoeken bijna altijd tot verbeteracties. Hiermee worden de doelstellingen van internal audit om een lerende organisatie te bewerkstelligen én om processen beter te beheersen gerealiseerd.  

Voor 2025 geldt dat er o.a. een onderzoek zal worden gedaan naar de kwaliteit en beheersing van de verlofadministratie en onderdelen van de bekostigingsdossiers. Ook acties die uit het Tax Control Framework voortvloeien zullen weer worden getoetst (bijvoorbeeld toepassing Wet DBA).  

In 2024 is de Raad van Toezicht nauw betrokken geweest bij relevante onderwerpen met betrekking personeel (medewerker tevredenheidsonderzoek), huisvesting (het strategisch huisvestingsplan 2024-2028 en de aankoop schoollocatie Cambuur) en de jaarlijkse planning- en controlcyclus. Middels reguliere vergaderingen, werkbezoeken en via de audit- en onderwijscommissie is er gesproken over de voortgang van de fusie, de resultaten m.b.t. het vierjarig koersplan (2023-2026), de cultuur en de formatie-ontwikkeling. In het kader van de governance heeft het College van Bestuur het treasury statuut en het audit statuut ter goedkeuring aan de Raad van Toezicht voorgelegd. Door het auditstatuut is de onafhankelijk van de internal auditor en de relatie met de Raad van Toezicht geborgd. 

De Auditcommissie heeft in 2024 de Firda kaderbrief 2025, de Firda meerjarenbegroting 2025 – 2028, het strategisch huisvestingsplan 2024-2028 en de jaarrekeningen 2023 van Firda besproken ter voorbereiding op de besluitvorming in de Raad van Toezicht. Tevens heeft de internal auditor de Auditcommissie bijgepraat over de resultaten van onderzoeken en audits en het auditjaarplan voor 2025.

In 2023 heeft Firda een plan van aanpak opgesteld ten behoeve van horizontaal toezicht 2.0. Na goedkeuring van de belastingdienst heeft dit geresulteerd in de ondertekening van het convenant door Firda in december 2023.  De kern van dit convenant betreft de wijze van samenwerking tussen Firda en de belastingdienst: op basis van begrip, transparantie en vertrouwen. Daarnaast is er een tax control framework opgesteld waarmee actief de belangrijkste fiscale risico’s worden beheerst en zijn er afspraken gemaakt over de wijze van vastlegging en monitoring van deze risico’s. In 2024 zijn de grootste fiscale risico’s gemonitord door Firda. De uitkomsten daarvan zijn middels een jaarrapportage gedeeld met de belastingdienst. Aandachtspunten zijn het handhavingsmoratorium DBA, btw pro rata m.b.t. algemene kosten en kantine en de bewaarplicht identificatiebewijs inzake de loonheffing. 

Per 1 januari 2016 is de vennootschapsbelasting van toepassing voor het onderwijs. De stichting Firda voldoet aan de voorwaarden voor vrijstelling. Dit geldt niet Firda voor Volwassen BV, die als zodanige rechtspersoon vpb-plichtig is.    

Tijdens het opstellen van de begroting en later bij de opmaak van de jaarrekening worden de risico’s voor Firda beoordeeld. Hierbij wordt, mede gebaseerd op de doelstellingen die zijn opgenomen in het strategisch koersplan “Wij zijn Firda”, geïnventariseerd wat de belangrijkste risico’s zijn die Firda kunnen weerhouden van het behalen van die doelstellingen. Tevens worden de beheersmaatregelen beschreven die deze risico’s mitigeren. Het gaat hierbij dan om maatregelen die de kans dat een gebeurtenis zich voordoet verkleinen dan wel om maatregelen die de impact daarvan verkleinen.  

Zo is in 2024 ingezet op de kwaliteit en veiligheid van ICT. Er is o.a. gewerkt aan een betere inrichting van de logische toegangsbeveiliging en het opzetten van normenkaders. Op het gebied van Inkoop geldt dat er een aangepast Inkoopbeleid is en een kwalitatief betere spendanalyse die signaleert in hoeverre we compliant zijn aan de Europese Aanbestedingswet. De mate waarin gebruik wordt gemaakt van beheersmaatregelen en de zwaarte daarvan is afhankelijk van de zogenaamde risicobereidheid van het Bestuur. Immers, beheersmaatregelen zijn vaak kostbaar en kunnen ook zaken als vrijheid en flexibiliteit beperken. Daar waar het gaat om wet- en regelgeving geldt dat de risicobereidheid nihil is. 

Voor een deel van de operationele en financiële risico’s wordt een financiële buffer (algemene reserve) aangehouden. Er is niet een specifieke berekening gemaakt per risico maar wel een generieke berekening t.b.v. de aan te houden buffer. Deze is beschreven in de jaarrekening en heeft geleid tot een benodigde risicobuffer van € 12,9 mln. ultimo 2024 (5% van de totale baten).